Informatie over ratten

Ratten zijn wereldwijd al eeuwen aanwezig in steden. Ze gaan en staan waar mensen zijn, want daar is voedsel. Ook zijn ze, letterlijk, niet voor één gat te vangen, want ze zijn slimmer dan menigeen voor mogelijk houdt. Een echte overlever dus. Niet iedere rat is een probleem. Maar bij inwoners van diverse steden zorgen ze voor veel overlast en risico’s.

Geschiedenis

Al sinds mensenheugenis volgt de rat de mens op de voet. In Nederland leven verschillende soorten, de bekendste daarvan zijn:

  • Muskusrat, deze leeft in de buitengebieden en wordt door de Waterschappen bestreden
  • Zwarte rat (rattus rattus), deze soort trekt vanuit het zuiden op richting de rest van Nederland, onder andere in gebieden bij de grote rivieren
  • Bruine rat (rattus norvegicus), deze soort komt in heel Nederland voor

Levenscyclus van de bruine rat

Een geslachtsrijp vrouwtje is na paring en bevruchting 20-25 dagen drachtig. De jongen zijn circa 2 maanden na de geboorte geslachtsrijp. Een vrouwtje werpt 3-6 maal per jaar. In iedere worp zitten 6-10 jongen. In een jaar kan dit makkelijk tussen de 1000 à 2000 jongen opleveren.

Het riool als habitat voor de rat

De bruine rat vindt in de stad, met name in het riool, een goede habitat. Een rat heeft een aantal basisbehoeften:

Voedsel

Een rat moet dagelijks drinken. Ratten zijn feitelijk alleseters, die niet zo kieskeurig zijn. Er komen dagelijks veel etensresten in het riool terecht. Dit komt allemaal bij de ratten voorbij drijven.

Beschutting

In het riool zijn geen natuurlijke vijanden waardoor ze zich vrij kunnen bewegen en voortplanten. Er bevinden zich plaatsen waar ze droog kunnen zitten om een nest te maken. Of ze knagen een gat in het riool om een hol te maken.

Warmte

In het riool is het gehele jaar een gematigde temperatuur. Hierdoor kunnen ze ook in de winters prima overleven. Zolang een rat over deze behoeften kan beschikken zal hij honkvast blijven zitten waar hij zit. En zal op een dag niet gauw verder dan 100 meter van zijn plaatst bewegen.

Wanneer en waarom gaan ratten het riool uit en de stad in?

Door het snelle voortplanten wordt het op den duur erg druk met ratten in het riool. Ratten gaan op zoek naar voedsel en broedplaatsen buiten het riool. Boven de grond vinden ze in steden voldoende plekken om te schuilen, eten en te nestelen.

Normaal gesproken zal een rat zich namelijk niet zomaar overdag laten zien. Ze zijn van nature schuw want ze lopen het risico ten prooi te vallen van andere dieren in de stad, zoals vogels en katten.

Er zijn echter wel legio voorbeelden van ratten die zich op klaarlichte dag in steden vertonen. Dat is een indicatie die aangeeft dat er een zeer grote rattenpopulatie aanwezig is.

De ratten die zich overdag laten zien zijn hiertoe genoodzaakt omdat zij zich laag in de rattenhiërarchie bevinden. Ze hebben daarom niet de mogelijkheden om op de voor hen ideale tijden en plaatsen op zoek te gaan naar voedsel. Want dat is voorbehouden aan de ratten die hoger in de hiërarchie staan. Deze ratten die genoodzaakt zijn om meer risico te lopen zijn vaak jonkies. Pogingen om ratten in de openbare ruimte bovengronds weg te vangen leiden vaak enkel tot het vangen van jonge, kleine ratten. De volwassen ratten blijven vaak onaangetast in het riool en blijven zich daar verder voortplanten. De bestrijding bovengronds neemt daarom dus enkel hooguit de symptomen weg. De volwassen ratten in het riool, de bron, de echte oorzaak wordt hiermee dus niet aangepakt.

Hoe herkent u een rattenplaag?

Het is belangrijk de eerste sporen van aanwezigheid van ratten te herkennen. Ratten planten zich namelijk razendsnel voort, wat binnen de kortste keren een heuse rattenplaag oplevert. Een rattenplaag is in het begin moeilijk op te merken, omdat ratten nachtdieren zijn. Wanneer u overdag een rat ziet, kunt u bijna met zekerheid zeggen dat u meerdere ratten in uw gebouw heeft.

Een rattenplaag kunt u herkennen aan:

  • Uitwerpselen: deze zijn donkerbruin tot zwart, capsulevormig en tussen 1 en 2 cm lang.
  • Smeersporen: op plaatsen waar ratten frequent passeren ontstaat een bruin tot zwart loopspoor. Knaagdieren zien niet zo goed en maken daarom gebruik van hun snorharen als ‘tastorgaan’ om de omgeving te verkennen. In open ruimten kunnen ze weinig tot niks voelen want de snorharen maken geen contact met de omgeving wat hen een onveilig gevoel geeft. Ze lopen daarom steeds dicht tegen de muren aan.
  • Knaagschade: omdat de tanden van ratten steeds blijven groeien, knagen ratten voortdurend aan kabels, hout, kunststof en zelfs beton om ze kort en scherp te houden. U kunt de knaagschade van muizen en ratten onderscheiden aan het feit dat ratten grotere tanden hebben en bij het knagen een zaagvormig patroon nalaten op het object, de muis laat gladdere randen na.
  • Gescheurd materiaal: ratten maken gebruik van stukjes isolatiemateriaal, gescheurd karton en papier, textiel of zachte materialen om een nest te maken. Dit doen ze vaak op verborgen, moeilijk bereikbare en beschutte plaatsen (plafond, zolder, onder een vloer, in spouwmuur).
  • Geuroverlast: in de buurt van nestplaatsen en looppaden ruikt men meestal een indringende geur.
  • Geluidshinder: krabbelende geluiden langs muren en plafonds.

Waar komen ratten naar binnen?

Het is belangrijk te achterhalen waar ratten uw gebouw of huis binnenkomen en waar mogelijk deze kieren of gaten te dichten. Indien dit niet gebeurt, is de kans zeer groot dat de ratten zullen blijven terugkomen. Door hun flexibele skelet passen ratten door gaten en kieren vanaf 20 mm.

Welke risico’s vormen ratten voor uw bedrijfshygiëne, voedselveiligheid en gezondheid?

Ratten zijn dragers van verscheidene ziekten en bacteriën, zoals:

  • Hantavirus
  • Salmonella bacterie
  • E. Coli
  • Leptospirose (ziekte van Weil)

Zoönose

“Een zoönose is elke ziekte of infectie die van nature overdraagbaar is van gewervelde dieren op mensen”

Ratten, zowel de bruine als de zwarte rat, kunnen deze ziektes en bacteriën overdragen op ons voedsel of drinkwater tijdens hun zoektochten. Ratten kunnen op verschillende manieren ziekten overbrengen:

  • Contact met uitwerpselen, urine en haren
  • Te knagen aan voedsel of te drinken uit ons drinkwater
  • Indirect via huisdieren of insecten
  • Mensen te bijten

Daarnaast zijn ratten ook drager van mijten, vlooien of andere parasieten die ze kunnen overdragen op mensen of huisdieren.

Naast het verspreiden van ziektes, kunnen ratten ook ernstige schade aanbrengen aan uw bedrijf of huis:

Knaagschade

Doorgeknaagde kabels, etenswaren, opengebeten voorraadzakken, beschadiging aan allerlei materialen in een gebouw zoals hout of plastic. De rat knaagt aan allerlei materialen om zijn tanden te scherpen. Daarnaast verzamelt de muis zachte materialen zoals isolatie, papier of karton om zijn nest mee te bouwen. U kunt de knaagschade van muizen en ratten onderscheiden doordat muizen kleinere tanden hebben en bij het knagen gladdere randen nalaten, de rat laat een zaagvormig patroon na in het object.

Financiële schade

Ratten knagen aan (opgeslagen) voedsel en goederen zoals rijst, pasta, granen, etc. Uw producten worden hierdoor besmet en zijn niet langer bruikbaar. Alles wat ratten kapot knagen moet hersteld of vervangen worden, dit kost vaak een aardige som geld.

Reputatie schade:

Indien uw klanten te weten komen dat u kampt met een rattenplaag in uw bedrijf, kan dat erg negatieve gevolgen hebben voor uw bedrijfsimago.

Daarnaast zorgen ratten voor geluidsoverlast door te krabben en te knagen en laten ze indringende en onhygiënische geuren achter.

Gezondheidrisico’s

De aanwezigheid van ratten levert directe gezondheidsrisico’s op voor mensen. Zo dragen ratten diverse ziekten met zich mee. Eén van de gevaarlijkste is:

Leptospirose, oftewel de ziekte van Weil.

Ratten zijn incontinent waardoor ze overal ontlasting achterlaten. Deze ontlasting bevat gevaarlijke ziekmakende bacteriën. Dode ratten zijn ook een gezondheidsrisico. Ze dragen andere dieren als mijten mee in hun lijf en hun vacht. Deze mijten zullen de rat verlaten wanneer deze afkoelt.

Indirecte gezondheidsrisico’s

Naast de directe lichamelijke risico’s is ook aangetoond dat mensen last kunnen krijgen van psychische klachten. Het woongenot gaat achteruit en op wijkniveau neemt de leefbaarheid af. Dit kan zelfs leiden tot een daling van de prijzen van onroerend goed.

Aansprakelijkheid

Gemeenten hebben volgens de Wet Publieke Gezondheid (WPG), een preventieve zorgplicht richting haar bewoners wanneer de Volksgezondheid bedreigd wordt. Het komt ook voor dat bewoners claims indien bij de gemeente.

Rattenexpert Rando vertelt over de bruine rat en hoe deze te herkennen, Fragment 2 uit webinar

Rando, zou je me kort wat kunnen vertellen over de bruine rat? Want we hebben het echt over de bruine rat in de riool?

Ja klopt. We hebben het specifiek over de bruine rat. Je hebt de zwarte rat en de muskusrat en nog meer meer rattensoorten in Nederland, maar als wij bestrijden in het riool, praten we echt over de bruine rat.

Je ziet ook wel eens ratten overdag op straat, zoals de bruine rat, is dat erg?

Ja, dat geeft wel een indicatie dat er een verhoogde populatie is. Onder de rat heb je natuurlijk een bepaalde rangorde zitten en in die rangorde bepalen vooral de volwassen ratten wie er als eerst voedsel krijgt. En als die populatie zo groot is geworden, en er komt dan ook voedselschaarste, dan gaan ratten, vooral de jonge ratten overdag op zoek naar voedsel. Om toch aan de behoeften van voedsel te kunnen voldoen.

Kun je wat vertellen over de sporen, hoe ratten te herkennen zijn of waar rattenactiviteit aan te herkennen is?

Jazeker, je kan ratten op diverse manieren waarnemen, of dat er ratten op dat moment ook aanwezig zijn. Als wij een de inspectie doen kijken wij altijd naar sporen van ratten. Dat zijn pootafdrukjes die wij kunnen herkennen, dat zijn de uitwerpselen, de kleine wat lange stompige strontjes, zoals ik het zo mag noemen. En graafplekken, dat zijn ook wel indicaties en holen uiteraard.

En vaak is de aanwezigheid van uitwerpsel ook wel te ruiken?

Ja klopt, de geur van ratten is onmiskenbaar als je dat ruikt.

Rando vertelt waarom ratten in het riool leven, Fragment 3 uit webinar

Waarom leven ratten eigenlijk in het riool? Wat heeft een rat nou nodig?

Eigenlijk is het riool de perfecte habitat voor de bruine rat om daar in te leven. Ze hebben een aantal dingen nodig om daarin te kunnen overleven; ze hebben daar water. Elk dier en mens moet natuurlijk ook water hebben, dus een rat ook, dat heb je in het riool. Er is voldoende voedsel. En dan denkt men van; ‘goh, voedsel in het riool, hoe kan dat? Hoe komt dat dan?’ Iedereen spoelt onbewust zijn afval door het water heen via de vaatwasser.

Mensen doen ook nog wel eens, wat eigenlijk niet mag, maar wat wel gebeurd, de restjes van pannetje soep, dat gaat door het toilet heen, dat wordt weggespoeld.

Alle vetten die in ons eten zitten komen aan de binnenwanden van  de riolering te zitten, waar het stolt. En ja, ratten die eten daarvan.

Ratten zijn niet zo kieskeurig?

Ze eten echt alles. Ratten hebben natuurlijk daar ook voldoende water, voldoende voedsel, geen natuurlijke vijanden, dus geen predatoren waar ze boven de grond wel last van kunnen hebben, zoals een buizerd of een uil of een of een vos. En in het riool kunnen ze eigenlijk perfect voortplanten, want als een rat een partner vindt, ja dan gaan ze zich vermenigvuldigen.

En het is eigenlijk ook gewoon een soort snelweg onder de stad om ongezien de hele stad door te kunnen?

De meeste rioleringsstelsels in steden, eigenlijk in heel Nederland zijn eigenlijk toch wel een beetje met elkaar verbonden, dus ratten kunnen migreren van de ene wijk naar de andere wijk. Of van ene straat naar de andere straat, dus als ergens het voedsel op is, dan migreren ze naar een andere wijk. En zo gaan ze zich ook vermenigvuldigen

Maar kan het kwaad, ratten in het riool? Want wie doen ze daar nou kwaad?

Ja, een goede vraag. Een bruine rat is een knaagdier en dat betekent dat die continu moet knagen om zijn tanden kort te houden, want zijn tanden groeien continu door, net als een konijnen, cavia, dat zijn ook knaagdieren. Dus een rat moet aan iets hards kunnen knagen om zijn tanden kort te kunnen houden. En dat doen ze dus ook aan riolen of aan terugslagkleppen, die in de putten te staan om stank en water tegen te houden. Daar knagen ze ook, dat zien wij ook vaak in het riool.

We zien hier ook op de foto; daar is gewoon voldoende voedsel te vinden?

Klopt ja

Een lekkere Italiaanse maaltijd zo te zien. Je komt van alles tegen zeker?

Ja, van augurken tot macaroni, spaghetti, aardappelen, mensen gooien dat dus echt niet altijd in de gft-bak. En wat ook opgevallen is, bij wat slechter weer, mensen gaan dan dus niet uit de woning met etensresten. En ook in corona tijd, mensen leven meer in huis, werken ook vanuit meer vanuit huis en gaan dus niet altijd naar buiten om daar hun gft in te gooien.

Ratten eten zelfs uitwerpselen van mensen?

Alles ja.

Rando vertelt wat de risico's van ratten in steden zijn, Fragment 4 uit webinar

Dan kijken we even naar: wat zijn vervolgens de risico’s? Want je gaf al aan: ratten kunnen daarna ook het riool uit.

Klopt.

Wat houdt de overlast in Nederland van ratten in? Wat zijn de risico’s?

De risico’s van de ratten, en dat valt ons eigenlijk op. Als een rattenpopulatie in het riool beheersbaar is, dus dat houdt in dat er een kleine populatie aanwezig is. Dan zijn de risico’s natuurlijk ook minder. Wordt die populatie groter in het riool en het voedselaanbod wordt dan minder, dan gaan de ratten migreren boven de grond en dan gaan ze op zoek naar voedsel. En als je dus een rattenpopulatie hebt die vanuit het riool gaat migreren boven de grond, dan krijg je risico’s, want ratten die dragen bacteriën en virussen bij zich. Door de uitwerpselen van ratten, en ook door urine, als een mens daar mee in aanraking komt. Stel je hebt een klein wondje of iets aan je handen of je wrijft in je ogen. Of je neemt het op in je mond, dan heb je kans daar goed ziek van te worden.

Zelfs als een rat in een huis over aanrechtblad zou kunnen lopen, zou dat al met een boterham neerleggen dan ook al een risico zijn?

Als een rat daar zijn urine laat lopen en ’s morgens word je wakker en je legt daar je boterhammetje neer, die smeer je en die neem je mee naar het werk en je zit het ’s middags op te eten, dan krijg je wel  die bacteriën of virussen die die rat mogelijk bij zich kan hebben, die krijg je binnen.

Wat je eerder aangaf van ‘ze moeten knagen’. Ze hebben hele sterke tanden dus ze kunnen gerust ook als ze ergens een doorgang willen maken, dan knagen ze zich ergens doorheen, wat weer schade oplevert. We komen tegen dat ze in kabels knagen met risico van kortsluiting en brand tot gevolg en ook lekkages en verzakkingen. Dat is eigenlijk best een heel groot risico wat zich niet van de ene op de andere dag aandient. Maar we komen eigenlijk van alles tegen in steden en volgens mij ook mensen met heel veel persoonlijk leed, die de er jaren mee zitten..

Klopt, de psychische klachten die mensen daarvan kunnen krijgen, dat horen wij ook echt van bewoners in de gebieden waar wij de dienstverlening doen met de rioolvallen, en ook tijdens de informatieavonden die wij geven, daar horen wij dat ook. Dat mensen vertellen over slapeloze nachten, het leefgenot is in de woning niet meer fijn omdat je weet dat er ratten in de woning zijn.

Marcel vertelt van welke trends de rat in de stad profiteert, Fragment 5 uit webinar

Als we dan kijken naar andere trends waar de rat baat bij heeft, zien we een ander klimaat met mildere winters waardoor de rat ook de winter makkelijker doorkomt. En sowieso heeft de rat in het riool al minder last heeft van mogelijke kou.

Gemeenten zetten in op klimaatadaptie, met meer vergroening in steden, dat biedt ook kansen voor de ratten, schuilplekken inderdaad.

En wat we ook zien sinds corona, is een toename van het huisvuil aanbod wat voor de rat ook schuil- en eetmogelijkheden biedt.

Verder zitten we nog met een veranderende wetgeving, waar we zo nog op terugkomen, met het gebruik van gif wat verder aan banden gelegd wordt en wat we ook zien is minder acceptatie.

Waar vroeger wel eens gedacht werd van: ‘een rat in de stad hoort erbij’ Tegenwoordig weet men van de risico’s en wordt er meer gemeld en wordt er wel ook verwacht dat gemeenten daar actiever in zijn.

Geef een antwoord